Interpretacja wytycznych MRN3/MRG3 w projektach HydroBIM

MRN3 i MRG3 to realizowane obecnie przez Lasy Państwowe, przy współfinansowaniu ze środków programu FEnIKS 2021–2027, kompleksowe projekty adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu, ukierunkowane na rozwój systemów małej retencji oraz przeciwdziałanie nadmiernej erozji wodnej. Obejmują one zarówno działania inwestycyjne, jak i wypracowanie jednolitych zasad planowania, projektowania i realizacji obiektów retencyjnych oraz rozwiązań przyrodniczo-technicznych, zgodnych z Ramową Dyrektywą Wodną i wymogami ochrony przyrody.

Opublikowany niedawno, znowelizowany Podręcznik wdrażania projektu, opracowany przy współpracy Lasów Państwowych, Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie i Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu określa jakie działania w zakresie małej retencji i przeciwdziałania erozji wodnej są dopuszczalne a jakie niedopuszczalne oraz porządkuje je w logice zgodności z FEnIKS, RDW i ochroną przyrody. Kładzie nacisk na bezpieczeństwo środowiskowe i formalne projektowanych rozwiązań.

Dlaczego zajmujemy się Podręcznikiem?

W HydroBIM interesujemy się wytycznymi MRN3/MRG3, ponieważ zajmujemy się przełożeniem tych zasad w projektowaniu rozwiązań branży hydrotechnicznej w inwestycjach liniowych. Konkretnie chodzi o rozwiązywanie konfliktów funkcjonalnych, pracę na ograniczeniach inwestora oraz bilansowanie hydrauliki, środowiska, kosztów i ryzyka prawnego przy zachowaniu odpowiedzialności projektanta.

Choć MRN3/MRG3 formalnie dotyczą zadań realizowanych na terenach leśnych, wypracowane w ich ramach podejście do małej retencji, spowalniania odpływu i przeciwdziałania erozji wodnej stanowi dla nas ważny punkt odniesienia także dla projektów kolejowych i drogowych. Wykorzystanie tych wytycznych pomaga nam projektować rozwiązania możliwe do zaakceptowania przez organy administracji na etapie uzgodnień i decyzji i ogranicza ryzyko formalne na kolejnych etapach procesu inwestycyjnego.

Logika MRN3/MRG3 z perspektywy projektanta

Wytyczne MRN3/MRG3 opierają się na podejściu systemowym, w którym zarządzanie wodą opadową i wezbraniową nie sprowadza się do jednego obiektu, lecz do ciągu powiązanych działań w skali zlewni. Podejście „źródło – ścieżka – odbiornik” porządkuje sposób myślenia o retencji i erozji, wskazując, że skuteczne działania muszą obejmować zarówno miejsce powstawania spływu, jego trasę, jak i obszar odbioru wód.

Ważnym elementem tej logiki jest traktowanie małej retencji i przeciwdziałania erozji jako jednego zagadnienia hydrauliczno‑środowiskowego. Spowolnienie odpływu, zwiększenie szorstkości koryta, rozproszenie przepływu oraz odtwarzanie naturalnej morfologii cieków mają jednocześnie wpływ na redukcję erozji, ograniczenie kulminacji fal wezbraniowych oraz poprawę bilansu wodnego.

MRN3/MRG3 wyraźnie preferuje rozwiązania rozproszone, przyrodnicze i przyrodniczo‑techniczne, a jednocześnie stawia granice nadmiernej ingerencji technicznej. Co ważne, unikanie regulacji, kanalizacji cieków oraz betonowych konstrukcji bez wyraźnego uzasadnienia nie jest postulatem ideologicznym, lecz wynika z doświadczeń środowiskowych i hydrotechnicznych.

Elementy wytycznych możliwe do bezpośredniego zastosowania w inwestycjach liniowych

W inwestycjach liniowych wiele zaleceń MRN3/MRG3 znajduje bezpośrednie zastosowanie, mimo że pierwotnie formułowane były z myślą o zadaniach punktowych. Dotyczy to na przykład działań z zakresu retencji „u źródła”, gdzie rowy przydrożne i kolejowe mogą pełnić funkcję elementów systemu retencyjnego, a nie wyłącznie kanałów odwadniających. Odpowiednie kształtowanie przekrojów, stosowanie lokalnych przegłębień, zastawek lub opóźniaczy odpływu może wspierać spowolnienie spływu i ograniczenie erozji bez pogarszania bezpieczeństwa infrastruktury.

W odniesieniu do odbiornika wytyczne zwracają uwagę na znaczenie terenów zalewowych i konieczność unikania przenoszenia problemów hydraulicznych w dół zlewni. W projektach liniowych oznacza to potrzebę analizy oddziaływania całego odcinka trasy, a nie tylko pojedynczego obiektu.

Rola projektanta w interpretacji wytycznych

Wytyczne MRN3/MRG3 świadomie nie rozstrzygają wielu kwestii, które w inwestycjach liniowych są nieuniknione. Nie wskazują konkretnych rozwiązań wymiarowych, nie odnoszą się do kumulacji oddziaływań na długich odcinkach trasy ani do konfliktów pomiędzy wymaganiami bezpieczeństwa infrastruktury a celami środowiskowymi.

W tym miejscu zaczyna się rola projektanta. Konieczne jest wariantowanie rozwiązań, ocena ich skutków hydraulicznych i środowiskowych oraz świadome podejmowanie decyzji projektowych, które będą możliwe do obrony przed organami administracji. Ważnym zagadnieniem jest skalowanie rozwiązań – obiekt akceptowalny jako pojedyncze działanie może stać się problematyczny, gdy zostanie powielony wielokrotnie wzdłuż linii kolejowej lub drogi.

Szczególnie ważnym zagadnieniem w projektach liniowych jest kumulacja oddziaływań wielu obiektów zlokalizowanych wzdłuż jednej trasy. Rozwiązania poprawne w skali pojedynczego przepustu lub odcinka rowu mogą w skali całej zlewni prowadzić do niepożądanych skutków hydraulicznych, takich jak przyspieszenie odpływu lub wzrost kulminacji fal wezbraniowych. Analizy hydrologiczne i hydrauliczne pozwalają identyfikować takie efekty i korygować rozwiązania jeszcze na etapie koncepcji.

Projektant ponosi również odpowiedzialność za integrację wytycznych MRN3/MRG3 z innymi reżimami prawnymi, wymaganiami decyzji środowiskowych oraz przepisami technicznymi dotyczącymi infrastruktury transportowej.

Podejście HydroBIM do stosowania MRN3/MRG3

HydroBIM traktuje wytyczne MRN3/MRG3 jako obowiązujący punkt odniesienia, a nie jako katalog gotowych obiektów do bezrefleksyjnego zastosowania. Podstawą pracy projektowej jest dążenie do minimalnej ingerencji przy zachowaniu wymaganych standardów bezpieczeństwa oraz funkcjonalności infrastruktury.

Oznacza to projektowanie w skali zlewni, a nie pojedynczego obiektu, oraz preferowanie rozwiązań rozproszonych zamiast koncentracji odpływu. Istotnym elementem procesu są analizy hydrologiczne i hydrodynamiczne, które pozwalają ocenić skutki przyjętych rozwiązań w warunkach przepływów miarodajnych i ekstremalnych.

Ważnym aspektem jest również ocena ryzyk formalnych i środowiskowych. Rozwiązania proponowane przez HydroBIM są dobierane w taki sposób, aby były zgodne z duchem MRN3/MRG3 i jednocześnie możliwe do zaakceptowania przez Wody Polskie, organy ochrony środowiska oraz inwestora.

Pełny tekst PDF Podręcznika wdrażania projektu dostępny jest do pobrania po kliknięciu w ten link.

O HydroBIM