Monitoring w projekcie renaturyzacji

Zgłoszenie projektu do zadania FENX.02.04.4 musi wskazywać, jak zostanie sprawdzony efekt działań renaturyzacyjnych. Monitoring ma obejmować stan przed realizacją oraz stan po wykonaniu działań. W opisie trzeba wskazać zakres badań, punkty pomiarowe, metody, wskaźniki, częstotliwość oraz źródło finansowania monitoringu po zakończeniu projektu.

Najważniejsze jest prawidłowe rozdzielenie odpowiedzialności. Specjaliści hydrotechnicy mogą przygotować monitoring hydromorfologiczny i techniczną część programu pomiarowego. Przygotowaniem monitoringu przyrodniczego, dotyczącego siedlisk, gatunków, roślinności, biocenoz i obszarów chronionych powinien zająć się przyrodnik, ekolog albo ekohydrolog.

Co obejmuje monitoring hydromorfologiczny?

Monitoring hydromorfologiczny pokazuje, jak zmienia się koryto, dolina i warunki przepływu. Ten zakres może obejmować przekroje poprzeczne, profil podłużny, dokumentację fotograficzną, punkty pomiarowe, ocenę zmian geometrii koryta, zasięg okresowych zalewów, warunki przepływu, miejsca erozji i sedymentacji oraz funkcjonowanie połączeń cieku z doliną.

Przykładowy zapis:

Monitoring hydromorfologiczny obejmie pomiar stanu wyjściowego oraz pomiar po realizacji działań. Zakres monitoringu będzie obejmował przekroje poprzeczne koryta, profil podłużny, dokumentację fotograficzną, opis warunków przepływu oraz ocenę zasięgu oddziaływania. Punkty pomiarowe zostaną wskazane na mapie i dobrane tak, aby umożliwić porównanie danych przed i po realizacji.

Na co zwrócić uwagę w monitoringu przyrodniczym?

Ten zakres dotyczy siedlisk, gatunków, roślinności, biocenoz, obszarów chronionych oraz wpływu działań na cele ochrony przyrody.

Przyrodnik powinien określić, co zostanie zbadane, gdzie znajdą się punkty albo powierzchnie badawcze, jaką metodą zostaną wykonane badania, kiedy powstanie pomiar stanu wyjściowego oraz jak będzie oceniana zmiana po realizacji.

Jeżeli projekt dotyczy obszaru Natura 2000, parku narodowego, parku krajobrazowego, rezerwatu albo innej formy ochrony przyrody, monitoring przyrodniczy powinien uwzględniać cele ochrony właściwe dla tej lokalizacji.

Jak zaplanować pomiar przed i po realizacji?

Monitoring musi być porównywalny. Jeżeli przed realizacją zostanie wykonany przekrój koryta, pomiar po realizacji powinien odnosić się do tego samego miejsca. Jeżeli wykonuje się dokumentację fotograficzną, zdjęcia po realizacji powinny zostać wykonane z tych samych punktów albo według tej samej metody.

W opisie monitoringu trzeba wskazać:

co zostanie zbadane,
gdzie zostanie zbadane,
kiedy zostanie zbadane,
jaką metodą zostanie zbadane,
jakie wskaźniki zostaną zastosowane,
kto odpowiada za wykonanie badań.

Opis powinien być spójny z koncepcją, mapą działań, zasięgiem oddziaływania i harmonogramem projektu.

Jak opisać finansowanie monitoringu?

Wniosek powinien wskazywać, które elementy monitoringu będą finansowane w ramach projektu, a które będą finansowane po jego zakończeniu z innych źródeł. Ma to znaczenie, ponieważ monitoring po zakończeniu projektu wymaga wskazania źródła finansowania.

Przykładowy zapis:

Monitoring stanu wyjściowego oraz monitoring po wykonaniu działań zostaną ujęte w harmonogramie projektu. Monitoring prowadzony po zakończeniu projektu zostanie sfinansowany ze środków własnych beneficjenta. Zakres monitoringu obejmie powtórzenie wybranych pomiarów hydromorfologicznych oraz ocenę efektu przyrodniczego zgodnie z metodyką przygotowaną przez specjalistę przyrodniczego.

Podział odpowiedzialności

HydroBIM może przygotować hydromorfologiczną i techniczną część programu monitoringu: przekroje, profil podłużny, mapy, punkty pomiarowe, dokumentację fotograficzną, opis warunków przepływu, zasięg oddziaływania i sposób porównania danych przed i po realizacji.

Przyrodnik powinien przygotować monitoring przyrodniczy: siedliska, gatunki, roślinność, biocenozy, obszary chronione, metody badań, terminy oraz wskaźniki przyrodnicze.

Samorząd albo NGO odpowiadają za organizację procesu, budżet, zamówienia, kompletność wniosku oraz wskazanie źródeł finansowania monitoringu po zakończeniu projektu.

Jakich błędów unikać w opisie monitoringu projektu renaturyzacji?

Błędem jest ogólny zapis, że monitoring zostanie wykonany, bez wskazania metod, wskaźników i punktów pomiarowych. Problemem jest także brak pomiaru stanu wyjściowego, brak sposobu porównania danych przed i po realizacji, pomieszanie monitoringu hydromorfologicznego z przyrodniczym oraz brak źródła finansowania monitoringu po zakończeniu projektu.

Dobry opis monitoringu powinien być krótki, konkretny i przypisany do odpowiedzialnych wykonawców.

Poradnik FENX.02.04.4 dla samorządów i NGO

Oto linki do wszystkich części poradnika:

HydroBIM specjalizuje się w hydrotechnice dla infrastruktury liniowej – od obliczeń hydrologiczno-hydraulicznych po kompleksową dokumentację projektową. Zespół zdobywał doświadczenie przy największych inwestycjach w Polsce, w tym przy Programie Ochrony Przeciwpowodziowej Górnej Wisły i Odry oraz projektach kolejowych CPK. Zapraszamy do kontaktu.