FENX.02.04.4 - jak przygotować wniosek o renaturyzację wód do 30 września?

Samorządy i organizacje ekologiczne mogą ubiegać się o dofinansowanie projektów dotyczących renaturyzacji przekształconych cieków wodnych oraz obszarów zależnych od wód. Nabór FENX.02.04.4 obejmuje działania związane z przywracaniem ciągłości ekologicznej, poprawą warunków hydromorfologicznych, odtwarzaniem mokradeł, zwiększaniem naturalnej retencji oraz spowalnianiem odpływu wód.

Termin składania wniosków upływa 30 września 2026 r. To bardzo mało czasu. Przygotowanie pełnej dokumentacji realizacyjnej, uzyskanie zgód wodnoprawnych, przeprowadzenie uzgodnień środowiskowych oraz zamknięcie kwestii właścicielskich wymaga zwykle więcej czasu niż pozostaje do zakończenia naboru. Dlatego dla samorządów i NGO właściwą ścieżką będzie projekt obejmujący etap przygotowawczy.

Projekt koncepcyjny – przygotowawczy obejmuje diagnozę problemu, wskazanie właściwej jednolitej części wód powierzchniowych, powiązanie projektu z dokumentami planistycznymi, opracowanie koncepcji działań renaturyzacyjnych, przygotowanie map, analizę hydrologiczno-hydrauliczną, program monitoringu, harmonogram zgód i pozwoleń oraz szacunkowy budżet.

Dokumentacja naboru wymaga między innymi planu realizacji projektu, map lokalizacji działań, uzasadnienia wysokości kosztów, harmonogramu realizacji oraz harmonogramu dostarczania zgód i pozwoleń. Oznacza to, że samorząd już na etapie wniosku powinien pokazać koncepcję, zakres przygotowania, logiczny plan działań oraz ścieżkę wdrożenia.

Czego dotyczy nabór FENX.02.04.4?

Nabór FENX.02.04.4 dotyczy renaturyzacji przekształconych cieków wodnych oraz obszarów od wód zależnych. Zakres projektu może obejmować między innymi przywracanie ciągłości ekologicznej cieków i systemów rzeczno-jeziornych, renaturyzację rzek, potoków, jezior, mokradeł, dolin rzecznych i terenów zalewowych oraz działania zwiększające naturalną retencję.

Projekt powinien pokazywać, jakie procesy zostaną odtworzone albo wzmocnione – spowolnienie odpływu, poprawa łączności cieku z doliną, zwiększenie retencji, odbudowa zróżnicowania koryta, transport rumowiska, akumulacja osadów, erozja boczna albo przywrócenie ciągłości ekologicznej.

Koncepcja renaturyzacji wymaga powiązania działań z procesami hydrologicznymi, hydraulicznymi, hydromorfologicznymi i przyrodniczymi. Samo wskazanie robót terenowych, takich jak odmulenie, wykoszenie roślinności albo udrożnienie koryta, to opis prac utrzymaniowych, nie wystarcza do złożenia wygrywającego wniosku.

W publikacji Dobre praktyki utrzymania rzek autorzy podkreślają, że rzeka jest dynamicznym geo ekosystemem, który stale kształtuje koryto, brzegi, transport rumowiska i siedliska. Z tego powodu działania dotyczące rzek powinny wykorzystywać naturalną dynamikę cieku oraz potencjał retencyjny koryta i doliny. To podejście odpowiada logice projektów renaturyzacyjnych finansowanych w naborze FENX.02.04.4.

Dlaczego trzeba zacząć od etapu przygotowawczego?

Projekty renaturyzacyjne wymagają zwykle uzgodnień właścicielskich, decyzji środowiskowych, zgód wodnoprawnych, opinii organów ochrony przyrody albo uzgodnień z zarządcą wód. Często dotyczą działek o różnym stanie własnościowym, obszarów chronionych oraz terenów zarządzanych przez różne instytucje.

Z praktyki wiemy, że uzyskanie w 3 miesiące kompletu decyzji administracyjnych graniczy z cudem, więc przy krótkim terminie najważniejsze staje się uporządkowanie zakresu projektu. Wniosek powinien pokazywać, jaki problem występuje w danej lokalizacji, jakie działania przygotowawcze zostaną wykonane, jakie analizy są potrzebne, jakie zgody i pozwolenia będą wymagane oraz jak projekt doprowadzi do przyszłej realizacji działań terenowych.

Projekt obejmujący etap przygotowawczy daje samorządowi lub NGO podstawę do złożenia prawidłowego wniosku o dofinansowanie w naborze FENX.02.04.4 i czas na procedowanie decyzji, uzgodnień i dokumentacji technicznej. W takim projekcie powstaje koncepcja renaturyzacji, mapy, analiza techniczna, rozpoznanie przyrodnicze, program monitoringu, harmonogram zgód i plan dojścia do realizacji.

Plan realizacji przedsięwzięcia wymaga wykazania zgodności z planami gospodarowania wodami albo Krajowym programem renaturyzacji wód powierzchniowych. Wnioskodawca powinien wskazać JCWP, opisać status, co jest podstawą określenia celów środowiskowych oraz powiązać zakres projektu z działaniami wynikającymi z dokumentów planistycznych.

Co trzeba przygotować przed złożeniem wniosku?

Przed złożeniem wniosku samorząd lub organizacja ekologiczna powinny przygotować podstawowy pakiet informacji i opracowań.

W pierwszej kolejności potrzebna jest lokalizacja: nazwa cieku, jeziora, mokradła albo doliny, numery działek, właściciele lub zarządcy terenu, orientacyjna długość odcinka albo powierzchnia obszaru oraz mapa lokalizacji.

Drugim elementem jest opis problemu. Może on dotyczyć przyspieszonego odpływu, przesuszenia doliny, podtopień, erozji, przekształconego koryta, barier migracyjnych, zaniku mokradeł, niedrożnych przepustów, odcięcia terenów zalewowych albo utraty naturalnej retencji.

Trzecim elementem jest koncepcja działań renaturyzacyjnych. Powinna wskazywać zakres działań, ich lokalizację, spodziewany efekt, warianty realizacji, zasięg oddziaływania oraz powiązanie z PGW albo KPRWP.

Czwartym elementem są mapy, monitoring, harmonogram zgód i uzasadnienie kosztów. Wniosek wymaga map lokalizacji działań, harmonogramu realizacji oraz harmonogramu dostarczania zgód i pozwoleń. Projekt powinien także wskazywać, jak zostanie zmierzony efekt działań.

Dlaczego koncepcja wymaga części technicznej?

Projekt renaturyzacyjny powinien wyjaśniać, jak planowane działania zmienią funkcjonowanie wody w terenie. Opis ogólny zwykle daje za mało informacji do oceny zakresu, kosztów, efektów i ryzyk.

W przypadku cieków wodnych znaczenie mają przepływy, poziomy wody, kształt koryta, szorstkość hydrauliczna, transport rumowiska, erozja, sedymentacja, retencja korytowa i łączność cieku z doliną. W przypadku mokradeł i terenów zalewowych znaczenie mają warunki zasilania wodą, czas zatrzymania wody, odpływ, poziom wód gruntowych oraz powiązania z ciekami i rowami.

Dlatego koncepcja renaturyzacji powinna korzystać z danych technicznych. Potrzebna będzie analiza hydrologiczna, analiza hydrauliczna, model przepływu, przekroje, profile, mapy zasięgu oddziaływania, analiza wariantów i ocena wpływu działań na warunki przepływu wód powodziowych.

Dlaczego ważna jest współpraca hydrotechników i ekologów w projekcie renaturyzacji?

HydroBIM to nowoczesna firma, specjalizująca się w projektowaniu rozwiązań inżynierii wodnej, w zgodzie z trendami środowiskowymi. Wspieramy przygotowanie modułu technicznego koncepcji renaturyzacji. Zakres ten obejmuje hydrologię, hydraulikę, hydromorfologię, modelowanie, mapy, retencję, zasięg oddziaływania oraz wpływ działań na warunki przepływu.

HydroBIM przygotowuje analizę hydrologiczną i hydrauliczną, model przepływu, mapy lokalizacji i zasięgu oddziaływania, warianty techniczne koncepcji, szacunek efektu retencyjnego, ocenę wpływu działań na warunki powodziowe oraz wkład techniczny do Planu realizacji przedsięwzięcia.

Projekt renaturyzacyjny wymaga także części przyrodniczej. Ten zakres powinien przygotować przyrodnik, ekolog albo ekohydrolog. Dotyczy to zwłaszcza siedlisk, gatunków, obszarów chronionych, monitoringu przyrodniczego oraz wpływu działań na cele ochrony przyrody.

Wnioskodawca odpowiada za organizację procesu, dokumenty formalne, budżet, podpisy, załączniki i złożenie wniosku. HydroBIM działa jako wykonawca modułu technicznego.

Jak wygląda ścieżka prowadząca do złożenia wniosku w FENX.02.04.4?

Przygotowanie wniosku dobrze jest uporządkować według stałej sekwencji.

Najpierw samorząd lub organizacja ekologiczna wskazuje lokalizację i opisuje problem. Następnie zbiera dane wejściowe: działki, mapy, zdjęcia, informacje o właścicielach, zarządcach, obszarach chronionych i wcześniejszych opracowaniach.

Kolejny etap obejmuje przygotowanie części technicznej i przyrodniczej. Na tym etapie eksperci hydrotechniki opracowują moduł hydrologiczno-hydrauliczny i hydromorfologiczny. Równolegle przyrodnik przygotowuje rozpoznanie siedlisk, gatunków, obszarów chronionych oraz monitoring przyrodniczy.

Następnie zespół przygotowuje koncepcję renaturyzacji, mapy, harmonogram zgód i pozwoleń, program monitoringu, uzasadnienie kosztów oraz wkład do Planu realizacji przedsięwzięcia.

Na końcu wnioskodawca kompletuje załączniki, sprawdza spójność formularza, budżetu, harmonogramu, map i podpisów, a następnie składa wniosek w WOD2021.

Poradnik FENX.02.04.4 dla samorządów i NGO

Oto linki do kolejnych części poradnika

Źródło ilustracji tytułowej: strona tytułowa serwisu internetowego z pełną informacją o FENX.02.04.4

HydroBIM specjalizuje się w hydrotechnice dla infrastruktury liniowej – od obliczeń hydrologiczno-hydraulicznych po kompleksową dokumentację projektową. Zespół zdobywał doświadczenie przy największych inwestycjach w Polsce, w tym przy Programie Ochrony Przeciwpowodziowej Górnej Wisły i Odry oraz projektach kolejowych CPK. Zapraszamy do kontaktu.